बेंदूर... जिवा शिवाची माझी जोडी

 बेंदूर ... जिवा शिवाची माझी जोडी

महाराष्ट्र आणि कर्नाटक या दोन्ही भागात साजरा होणारा आजचा सण. आपला भारत हा कृषिप्रधान देश. महाराष्ट्राच्या मातीत देखील सोने पिकते. आता हे सोन पिकविण्यासाठी शेतकरी बांधवांचा मित्र म्हणजेच बैल. अजूनही बऱ्याच भागात बैल आणि बैलगाडीचा वापर करून शेती करतात. शेतकऱ्याच्या जोडीने तितक्याच कदापि जास्त ताकदीने बैल शेतात राबतो. आपल्या धन्याच्या जोडीने धान्य पिकवतो. आता बऱ्याच ठिकाणी बैलांच्या जागी नांगरणी, किंवा अन्य कामांसाठी टॅक्टर वापरला जातो मात्र तरीही बैलांचा वापर कमी झाला नाही. 

याच बैलांच्या मदतीचे उपकार त्यांच्याप्रती दाखविलेली कृतज्ञता म्हणजेच हा बेंदूर सण. भारतातील इतर राज्यातही हा सण साजरा केला जातो मात्र तिथीनुसार दिवस वेगळा पाहायला भेटतो. आपल्याकडे याला महाराष्ट्र बेंदूर किंवा महाराष्ट्रीयन बेंदूर असे देखील म्हणतात. बेंदूर आणि पुढे श्रावण महिन्यात येणार बैलपोळा दोन्ही सण साजरा सारख्याच पद्धतीने साजरा केला जातो. बेंदूर आषाढ पौर्णिमेला साजरा केला जातो. 


शेतात बैल राबतो, तो कष्ट करतो, त्याच्याविषयीची आपुलकीची भावना निर्माण होऊन आजच्या दिवस त्याला कामाला सुट्टी दिली जाते. सकाळीच त्याला अंघोळ घातली जाते. त्याच्या आवडीचा पेंढा त्याला खाऊ घातला जातो. जे ग्रामस्थ शहराच्या ठिकाणी राहायला गेले आहेत, मात्र गावाच्या चालीरीती जपण्यासाठी ते सर्व जण शहरातही बेंदूर साजरा करतात. शहराच्या ठिकाणी मातीच्या रंगवलेल्या बैलजोड्या विकत भेटतात. त्यांची अगदी पूजा करून नैवैद्य दाखविण्याने शहरातील लोकांना देखील आपण गावाच्या चालीरीती टिकवून ठेवल्यासारख्या वाटतात. गावाला बैलाला अंघोळ घालून झाली की त्याला रंगवले जाते. त्याच्या अंगावर छाप पाडले जातात. पांढरा बैल अशा छापांनी अगदीच सुंदर दिसतो. इतर रंगांच्या बैलाला देखील सजवले जाते. त्यांच्या बाकदार शिंगांना रंग लावला जातो. गळ्यात घुंगरांची माळ चढवली जाते. हरबरा डाळ आणि गुळाचे कडबोळे बनवून ते शिंगावर देखील लावले जातात. पुरणपोळी देखील बैलांना खाऊ घातले जातात. 



बेंदूर सणाला बैलाची खांदे मळणी केली जाते. ही खांदेमळणी विशेष म्हणायला काही हरकत नाही. बैल त्याच्या अंगावर शेतीचा भारा नेहमीच उचलून पुढे जात असतो. तेंव्हा त्याच्या खांद्याला विशेष आराम भेटावा म्हणून त्याच्या खांद्यावर म्हणजे त्याच्या वशिंडा पासून मानेकडील भागाला गरम पाण्याने घुतले जाते. शेकले जाते. आजच्या दिवशी या बैलांकडून कोणतेही काम करून घेतले जात नाही.   

आपला भारत देश असाच निसर्गाशी समतुल्य गोष्टींकडे संवेदनशिलतेने पाहतो. वेळप्रसंगी त्यांची पूजा करतो. त्यांना आपले मानतो. 

सर्व शेतकरी बांधवांना त्यांच्या या जीवलगासाठी बेंदूर सणानिमित्त शुभेच्छा !!! 


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

वटपौर्णिमा : एक अनोखी कहाणी

Image
वटपौर्णिमा : एक अनोखी कहाणी प्रा. पवार अलोक अर्जुन अलका ते दोघेही नोकरी करत होते. कला आणि मनोज दोघांची नोकरी अत्यावश्यक सेवेमधली होती त्यामुळे दोघांनाही नोकरीवर कोरोनाची भयानक परिस्थिती असूनही जावे लागत असे. एक बाजूला रोजचे मृत्यूचे वाढते आकडे कानावर यायचे. पण यांच्या नोकरीवरची सेवा त्यांना करायलाच लागे. एके दिवशी अचानक कलाला तिच्या नवऱ्याचा फोनवरून फोन येतो की, "तुमचे अहो सिटी हॉस्पिटलमध्ये ऍडमिट झाले आहेत, त्यांना श्वास घ्यायला अतिशय प्रॉब्लेम होतोय. त्यांची कोरोना ची टेस्ट पॉझिटिव्ह आली आहे." ही बातमी ऐकूनच कलाच्या पायाखालची जमीन हलते. कलाच्या सासू आणि सासऱ्यांना दोघांनाही मधुमेहाचा त्रास होता. सासऱ्यांचं नुकतंच अटॅक येऊन गेल्यामुळे मोठं आजारपण निस्तरल होत त्यामध्ये कला आणि मनोज च होत तेवढी साठवणूक घालवली होती.  कलाला आता सर्व निर्णय एकटीलाच घ्यायचे होते. ती कामावर होती त्यामुळे तिने त्वरित तिच्या वरिष्ठांना कळवून तेथून बाहेर पडली आणि सिटी हॉस्पिटलच्या दिशेने धाव घेतली.  कोरोनाच्या परिस्थितीमुळे बाहेर न रिक्षा होती ना बस. तिचे घर जवळ असल्यामुळे ती घरून कामावर ये जा ही चालत...
Read more

नागपंचमी

Image
  नागपंचमी प्रा. पवार अलोक अर्जुन अलका हिंदू संस्कृतीला अनुसरून आपण देवतांना तर पूजतोच पण या देवतांमध्ये आपल्याला बरेचदा निसर्गातील काही ठळक ठराविक तरतुदी समोर येताना दिसतात. ज्यामध्ये शंकरासोबत नंदी, नाग, देवी सोबत सिंह, अगदी गणपती सोबत उंदीर दिसून येतो. निसर्गातील याच गोष्टींना मान देणे हे आपण या विविध सणांद्वारे शिकतो आणि शिकणेच अतिशय महत्वाचे आहे. प्रत्येक गोष्टीमागील शास्त्र समजून घेणे अतिशय महत्वाचे आहे. सर्व प्रथम आपण पारंपरिक पुराण काय सांगतात याकडे पाहू. गरुड पुराणानुसार, एका ब्राम्हणाला सात मुलं होती, सर्वांची लग्न झाली होती. श्रावण महिना आल्याने सात सुनांपैकी सहा सुना या माहेरी मार्गस्थ होतात. त्यांच्या कडे माहेरी जाण्याचे कारण म्हणजे श्रावण महिन्यातील रक्षाबंधन. भावाला भेटण्याचा दिवस. उर्वरित सून खूप उदास होऊन देव्हाऱ्यात बघते आणि प्रार्थना करते मला भाऊ असता तर मी त्याला ओवाळले असते राखी बांधली असती. देव्हाऱ्यात असलेल्या शेषनागाला ही धाव ऐकू येताच तो त्वरित सरपटत त्या स्त्रीच्या घरी ब्राम्हण वेशात येतो आणि त्या स्त्रीला राखी बांधण्यास सांगतो. भावाच्या आशेने घरी आलेल्या ...
Read more

काळभैरव जयंतीनिमित्त

Image
 काळभैरव जयंतीनिमित्त अलोक पवार साधारण महाराष्ट्रामध्ये प्रत्येक गावामध्ये काळभैरवाचे मंदिर असते. अगदी घरात म्हणले तरी हा काळभैरव प्रत्येक हिंदू माणसांच्या घरात देखील कुलदैवत म्हणून विराजमान दिसतो. कालभैरव बऱ्याचदा मंदिरांमध्ये रूढी परंपरा यांच्या मध्ये घट्ट होताना दिसतो. काही दिवसांपूर्वी स्त्रिया आणि मंदिरप्रवेश या विषयावर महाराष्ट्रात आणि केरळमध्ये पण बराच तांडव झाला, वाद झाला. या लढाई मध्ये कोण हरल कोण जिंकलं हे पाहण्यापेक्षा आपण सत्य शोधलं पाहिजे आणि त्याला अनुसरून आपले आचरण केले पाहिजे. सर्वात पहिले आपण या देवाच्या उत्पत्तीच्या काही गोष्टीं समजून घेऊ. एकदा ब्रम्हा विष्णू आणि महेश म्हणजेच भोलानाथ शंकर यांच्यामध्ये वाद झाला, विषय होता तिघांमध्ये नक्की श्रेष्ठ कोण? देवांमध्ये असा वाद होणे म्हणजे थोडे आश्चर्यच नाही. तिघांचे स्थान तसे आपल्या जागेवर इतके मोठे होते की त्याची तुलना इतरांशी होऊ शकत नव्हते. एक निर्मिती करणारा होता, एक पालन करणारा होता तर एक मोक्ष देणारा होता. मात्र हा वाद इतका विकोपाला गेला की भगवान शंकराला प्रचंड राग आला आणि त्यांनी रुद्राक्षातून काळभैरवाची निर्मिती क...
Read more